Filipijnse werkwoorden (pandiwa)

Werkwoorden heten in het Tagalog "mga pandiwa". Net zoals in het Nederlands kennen de pandiwa van het Tagalog een aantal werkwoordstijden. De hierbij behorende vervoegingen zijn:

Infinitief

Voltooid (verleden tijd)

Onvoltooid (tegenwoordige tijd)

Comtemplatief (toekomende tijd)

Recent voltooid (verleden tijd)

De infinitief wordt onder andere gebruikt in de gebiedende of voorstellende wijs. De recent verleden tijd, die verwijst naar een gebeurtenis die kort geleden voltooid is, heeft altijd een ng-vorm actor.

Net als in het Nederlands heeft een werkwoord een stam, die wordt vervoegd. De vorm van de vervoeging wordt bepaald door een aantal factoren, waaronder de rol van het onderwerp in de zin, en het al of niet transitief zijn van het werkwoord. Transitief wil zeggen dat de actie van het werkwoord overgaat op een in de zin genoemd object, met andere woorden, er is een leidend voorwerp. Het werkwoord "slapen", bijvoorbeeld is intransitief, want het heeft geen direct object nodig, alleen een actor (bijv: ik slaap). Het werkwoord "slaan" is transitief, omdat het een direct object heeft. In het voorbeeld "Jan slaat Kees" is Kees het direct object van het werkwoord, de actie "slaan" gaat over op Kees (Kees is leidend voorwerp, en in dit geval letterlijk).

Talagog wordt in het Engels wel eens een "trigger language" genoemd. Een "trigger" is iets dat een actie of serie acties in gang zet. Hoewel er geen goede Nederlandse vertaling van dit woord is, zou "aanleiding" een mogelijke kandidaat hiervoor zijn. De vorm van het werkwoord is daarbij de trigger of aanleiding het onderwerp van de zin in zijn juiste rol te lezen.

De rol van het onderwerp in de zin kan een van de volgende zijn:

Actor

Direct object

Locatie of richting

Begunstigde

Instrument of hulpmiddel

Reden

De vervoegingen die we als eerste behandelen zijn de zogenaamde indicatieve vervoegingen. Dit zijn neutrale werkwoordsvormen. We zullen zien dat er ook werkwoordsvormen bestaan voor handelingen die namens de actor worden uitgevoerd door anderen (causatief), herhaalde of beroepsmatige handelingen (distributief), handelingen die potentieel schadelijk kunnen zijn, sociale handelingen en onvrijwillige handelingen. In de loop van de volgende hoofdstukken zullen deze allemaal aan de orde komen.

MK-reduplicatie

Iets wat bij werkwoordsvervoegingen regelmatig terugkeert is de MK-reduplicatie. (medeklinker/klinker-reduplicatie). Dit wil zeggen dat de eerste medeklinker en klinker van de stam geredupliceerd (verdubbeld) worden, of alleen de eerste klinker als de stam met een klinker begint. De Engelse term hiervoor is CV-reduplication (consonant/vowel-reduplication). De geredupliceerde letters vormen de reduplicant, afgekort red. De reduplicant wordt voor de stam geplaatst. In deze tekst zullen we deze vormen steeds MK+stam, of MK-geredupliceerde stam noemen.

Luto → Luluto, Lakad → Lalakad, Trabaho → Tatrabaho, Alis → Aalis, Iwan → Iiwan, Lipad → Lipipad

Deze pagina is onderdeel van het Selectiegids Kennisnetwerk. Gehele of gedeeltelijke overname van deze pagina's mag alleen met toestemming van de auteur. (c) 2010