Werkwoorden met leidend voorwerp (layon) als onderwerp

Er bestaan vier vervoegingstypen waarbij het direct object (layon) onderwerp van de zin is. Deze zijn: "in", "i", "an" en "ma". We hadden al gezien dat er ook ang actor werkwoorden zijn in de "ma" vorm, dus het is belangrijk die goed uit elkaar te houden. "In" is de enige van deze vormen die uitsluitend bij objecten met de "ang" vorm wordt gebruikt.

In werkwoorden

"In" werkwoorden worden gebruikt voor "ang" vorm objecten die: naar de actor toebewegen, door de actie blijvend van vorm of samenstelling veranderen, of objecten waaraan gedacht wordt. De vervoegingsregels van de "in" werkwoorden zijn:

Infinitief

Plaats "in" achter de stam.
Is de laatste klinker van de stam een "o", verander deze dan in een "u".
Achter een "a" en een "i" komt "hin" in plaats van "in". De "i" van de stam vervalt dan meestal.

Luto → Lutuin, Basa → Basahin, Bili → Bilhin, Akyat → Akyatin

Toekomende tijd

MK-redupliceer de infinitief

Luto → Lulutuin, Basa → Babasahin, Bili → Bibilhin, Akyat → Aakyatin

Voltooid verleden tijd

Plaats "in" voor de eerste klinker van de stam.
Als de stam begint met een "l" of "r", dan mag "ni" voor de stam geplaatst worden.

Luto → Niluto, Basa → Binasa, Bili → Binili, Akyat → Inakyat

Tegenwoordige tijd

Plaats "in" voor de eerste klinker van de MK-geredupliceerde stam. Begint deze stam met "l" of "r", dan mag "ni" ervoor gezet worden.

Luto → Niluluto, Basa → Binabasa, Bili → Binibili, Akyat → Inaakyat

Voorbeelden van zinnen met "in" werkwoorden:

Basahin mo ito
Lees dit
Niluluto ni Nanay ang adobo sa kusina
Moeder kookt adobo in de keuken
Sinabi ko ang aking pangalan sa kaniya
Ik heb haar mijn naam gezegd
Kakainin ko ang adobong niluto ni Nanay
Ik zal de door moeder gekookte adobo eten
Pakiulit mo naman ang sinabi mo
Herhaal alsjeblieft wat je gezegd hebt

Een zijsprongetje: In het een na laatste voorbeeld wordt de constructie "niluto ni Nanay" gebruikt alsof het een bijvoeglijk naamwoord is bij "adobo". Het is eveneens mogelijk dit te gebruiken alsof het een zelfstandig naamwoord is, zoals in het laatste voorbeeld: "ang sinabi mo" betekent "wat je hebt gezegd". "Ang"-object werkwoorden lenen zich bijzonder goed voor dit soort constructies.

"I" werkwoorden

"I" werkwoorden worden gebruikt voor "ang" vorm objecten die van de actor afbewegen, of een toestandsverandering ondergaan. De vervoegingsregels van de "i" werkwoorden zijn:

Infinitief

Plaats "i" voor de stam.

Bigay → Ibigay, Akyat → Iakyat, Labas → Ilabas

Toekomende tijd

Plaats "i" voor de MK-geredupliceerde stam.

Bigay → Ibibigay, Akyat → Iaakyat, Labas → Ilalabas

Voltooid verleden tijd

Plaats "i" voor de stam, en "in" achter de eerste medeklinker van de stam.
Als de stam begint met een klinker, een "l" of een "r", verandert "in" in "ni", en wordt dit voor de stam geplaatst.

Bigay → Ibinigay, Akyat → Iniakyat, Labas → Inilabas

Tegenwoordige tijd

Plaats "i" voor de MK-geredupliceerde stam, en "in" achter de eerste medeklinker.
Als de stam begint met een klinker, een "l" of een "r", verandert "in" in "ni", en wordt dit voor de stam geplaatst.

Bigay → Ibinibigay, Akyat → Iniaakyat, Labas → Inilabas

Voorbeeldzinnen "i" werkwoorden:

Isinara ng drayber ang bintana
De chauffeur sloot het raam
Sinabi ng custom na "Iabot po inyo ang inyong pasaporte sa akin"
De douanier zei: "Wilt U mij uw paspoort overhandigen?"
Itinuro ng guro ang Inglese sa mga estudyante
De leraar leerde de studenten Engels

"An" werkwoorden

"An" werkwoorden worden vaak gebruikt voor "ang" vorm objecten die een verandering aan de oppervlakte ondergaan. De vervoegingsregels van de "an" werkwoorden zijn, met als voorbeeld bukas (openen):

Infinitief

Zet "an" achter de stam.
Is de laatste klinker van de stam een "o", verander deze dan in een "u".
Eindigt de stam op een klinker, gebruik dan "han" in plaats van "an". De klinker vervalt dan meestal.

Bukas → Buksan, Laba → Labhan

Toekomende tijd

MK-redupliceer de infinitief

Bukas → Bubuksan, Laba → Lalabhan

Voltooid verleden tijd

Plaats "in" voor de eerste klinker van de infinitief.
Begint de stam met "l" of "r", plaats dan "ni" voor de infinitief

Bukas → Binuksan, Laba → Nilabhan

Tegenwoordige tijd

Plaats "in" voor de eerste klinker van de MK-geredupliceerde infinitief Gebruik de infinitief, voeg de eerste klinker en medeklinker van de stam toe vóór de stam, en plaats "in" voor de eerste klinker van het voorvoegsel.
Begint de stam met "l" of "r", dan mag "ni" als voorvoegsel gebruikt worden.

Bukas → Binubuksan, Laba → Nilalabhan

Voorbeeldzinnen "an" werkwoorden:

Binuksan ko ang pinta sa kaniya
Ik opende de deur voor haar
Nilabhan ni Sara ang shirt ni Kuya niya
Sara waste het shirt van haar oudste broer

"Ma" werkwoorden

Voor "ma" werkwoorden met een "ang" vorm object gelden dezelfde vervoegingsregels als voor "ma" werkwoorden met een "ang" vorm actor. Bij deze groep werkwoorden is het direct object altijd in de "ang" vorm. De werkwoorden in deze groep zijn in het algemeen gebruikt om aan te duiden dat men in staat is iets te doen, of bij onvrijwillige handelingen.

Voorbeelden "ma" werkwoorden:

Nais mo bang marinig ang pinakabagong awit ni Lea Salonga?
Wil je het nieuwste liedje van Lea Salonga horen?
Nakita ko ang kapatid mo sa tindahan ni Ginoong de Leon
Ik kwam je zus tegen in de winkel van Mr de Leon
Napansin ng guro ang kawalan ng dalawang estudyante
De leraar merkte de afwezigheid van twee leerlingen op
Deze pagina is onderdeel van het Selectiegids Kennisnetwerk. Gehele of gedeeltelijke overname van deze pagina's mag alleen met toestemming van de auteur. (c) 2010